Şu an at yarışının içindeki en büyük problem nedir?

En büyük sorunumuz, yıllardır mücadelesini yaptıgımız, iştirak üzerinden dünyada eşi benzeri görülmemiş yüksek kesintiler tabii. Bunlar hem vergi hem de fon adında toplanıyor. 4 çeşit vergi alınıyor at yarışı üzerinden. Yüzde 18 KDV, yüzde 10 şans oyunları, yüzde 4 belediye eğlence vergisi, ilaveten şanslı yarışşever tutturduğu kupon üzerinden belli bir miktarın (1.200 YTL) üzerine aşarsa veraset intikal vergisi veriyor. Bunlar vergiler. Bunların yanı sıra savunma sanayisine yüzde 10, kredi yurtlar kurumuna yüzde 5, Türk tanıtma fonuna yüzde 10 , çocuk esirgemne kurumuna yüzde 1... Gördüğünüz gibi iştirakin büyük bir kısmı fon ve vergi olarak devlete geri dönüyor.

Bu kesintiler dünyanın her yerinde var ama en fazla bizde var. Ülkemizde yüzde 60 iken, diğer ülkelerde bu oran yüzde 30'larda seyrediyor. Bizden sonra en yüksek kesinti Brezilya’da, Arjantin’de, İsveç’te... Tabii böyle olunca ne oluyor. Para yasa dışı yöntemlerle başka yerlere kayıyor. Orgaznisayonlar devreye giriyor, bunların vergileri filan yok... Bizim ciromuz yıllık 1 milyon dolar civarında ve bizim kayıtlarımıza göre bunun yüzde 30’una kadar da başka yere kayıyor insanlar...

"Her hükümet kaynak için bize yöneldi"

Bu kesintileri indirmek için ne gibi girişimleriniz var?

Bu AKP hükümeti zamanında gelen olaylar değil. Her hükümet kaynak arayışında direkt olarak şans oyunlarına yöneldi. Kaynak olarak bizi gördüler. Son 3 sene de çok ciddi bir mücadele içindeyiz. Artık önümüzü göremediğimizi, ciromuzun düştüğünü,  kayıt dışına kaçtığını, sektörün büyümediğini belirtiyoruz her yerde. Başbakanlığa, Maliye Bakanlığı'na, Tarım Bakanlığı'na anlattık herşeyi. Herkes farkında. Yasanın da bu Mart sonunda çıkması için bir faaliyet var. Yine dünyadaki ortalama seviyeye inmeyecek ama hedefimiz en az yüzde 45’e düşmesi. Başlangıç için yeterli bu bize. Bu ciddi bir sektör. Burada 15 bin tane at var. 30 bin kişinin direkt olarak burdan ekmek yiyiyor. Aileleriyle beraber 200-250 bin kişiyi buluyor bu rakam.

Gece yarışları düşünüyor musunuz?

Son 3-4 yıllık bütçelerimizde yer alan projeler arasında. Ama mali yapımız buna el vermiyor. Türkiye Jokey Kulübü kamu yararına kurulmuş bir dernek. Devletten beş kuruş almaz, sadece böyle paylar verir devlete. İzmir ve İstanbul hipodromlarını ışıklandırılmasını istiyoruz. Kış döenminde yarışlar 13:00’de başlıyor. İnsanlar işte güçte. Bunu mesai saatlerinin dışında yapsanız ilgi daha da artacak. Yazın ise turistik yerlerde iklim sıcak. Gece yarışları olduğu zaman ilgi yine artacak. At yarışının çok yaygın olması lazım böyle genç bir toplumda. Şu an 7 hipodromda gerçekleştiriyoruz yarışlarımızı. Antalya’yı ve Muğla’yı da istiyoruz turistik açıdan.

“İddaa sektöre haksız rekabetle girdi”

İddaa’nın çıkışı sizi nasıl etkiledi?

Futbol bir yaşam tarzı Türkiye’de. İddaa ilk girdiği vakit, yaklaşık 1 sene boyunca etkilendik. Etkilenmedik desem yalan olur... Hem yeni bir oyundu, hem de futbol üzerine oynanıyordu. Bunun yanı sıra İddaa haksız rekabetle girdi sektöre. Bize uygulanan kesintiler ona uygulanmadı... Bir tek KDV’miz aynı. Bizden şans oyunları vergisi yüzde 10 kesilirken İddaa’dan yüzde 3 kesiliyor. Biz Milli Savunma’ya yüzde 10 verirken, onlar binde bir veriyor.

Peki bu kadar fark olmasının sebebi ne? İkisi de devlet tabanlı oyunlar değil mi?

İddaa üzerinde uyguladıkları sistem bence en iyisi. Hatta onu bile iyileştirmek lazım. Biz hep Maliye Baknlığı'na İddaa’yı doğru yaptıklarını söyledik. Ama bunu diğer şans oyunlarında da göstermelerini istedik. Bu pasta büyümeli. Başta bizden İddaa’ya kayma oldu ama toparlandık. İddaa girince pasta büyüdü ve gelirlerimiz arttı. Geçen seneye göre yüzde 10-12’lik bir artış görüyoruz. İddaa’yı da takip ediyoruz. Onlar da büyüyor. Demek ki şans oyunları pastası büyüyor. Bu yasa da çıkarsa daha da büyüme olacak ve atçılık sektörü de gelişecek.

“Bayiiden oynayanlarla internetten oynayanların profilleri farklı”

Şimdi internet sektörüne de girdiniz, peki bayiileri nasıl etkileyecek bu girişim?

Bayiileri etkilemeyecek. Çünkü bayiilerden oynayanlar ile internetten oynayanların profilleri çok farklı. Bayiilere ulaşamayan insanların, hafta ortasında çalışan insanların rahat bir şekilde oynamalarını sağlamak amacımız. Cep telefonu üzerinden de oynayabiliyorlar. İnternette diğer şirketlerin aksine kredi kartı olmayacak ve bankacılık sektörü hizmete girerek bankamatik kartları kullanılarak oynanacak.

“İddaa sektöre girdiğinde ilk hedefi bizim bayiilerdi”

Bayiilerin kazanç yüzdesinde bir artış olacak mı? Onların da sıkıntıları büyük...

Haklılar. Sadece sıkıntılı olan bayiiler değil. At sahibi önce sıkıntıda. Onlar olmazsa bu sektör olmaz. Biraz önce kesintileri saydım. Bunun yanı sıra 15 bin at, 1000 küsur at sahibi, seyisi, jokeyi, bakımcısı... Herkes ikramiyeyi bekliyor. Bir yarış atının bakımı, meydana gelmesi çok pahalı bir şey. Savunma sanayiinine verdiğimiz parayla atçılığın hizmeti için bize kalan para aynı... Bayiilere yüzde 5 veriyoruz. Ama Türk tanıtma fonuna daha fazla veriyoruz. İddaa daha fazla veriyor bayiilerine. Ayrıca bayii ödeme yaptığında da ayrı bir prim alıyor. Biz bunları yapamıyoruz. Bizdeki kesintiler İddaa’da olsa onlarda veremez. Bizim bayiilerin bir kısmına bakıyoruz İddaa’yı da almışlar bünyelerine... İkisi bir arada olunca İddaa oynayanlar da bize de kayıyor bir anda... Zaten İddaa sektöre ilk girdiğinde ilk hedefi bizim bayiilerdi... Fakat taşlar yerine oturuyor tabii ki...

“Futbola hay hay, bize vay vay”

Peki at yarışında şike ne durumda? Büyük bir kitle at yarışında şike olduğunu düşünüyor?

Tamam da duydunuz mu hiç böyle bir şike olayını at yarışında. Neredeyse doğduğumdan beri at yarışının içindeyim ben. Atçıyım. Ailem de atçıydı. Ben bugüne kadar şike olayını ne gördüm ne duydum ne de şahit oldum... Zaten biz de böyle bir şey olsa yer yerinden oynar. Futbolda olmayan kalmadı. Futbolda olanın yüzde 10’u bizde olsa at yarışını bitirirler. Futbolda hemen ölü toprağı serpiştiriyorlar üzerine kapanıp gidiyor olay. Dünyadaki en az doping olayı ve yok denecek kadar az şike olayı Türkiye’de... Sonuçta iki canlının beraber yaptığı bir spor bu. Atın dün gece nasıl yatıp kalktığı, jokeyin sağlığı, yarış halindeki olaylar. Hepsini birlikte değerlendirmek lazım.

Bursa’da ki yarışları nasıl değerlendireceksiniz? Belki de şikenin konuşulmasının en büyük sebebi Bursa’da hep sürpriz atların gelmesi.

Bursa yarışları İstanbul, Ankara’ya göre farklı yarışlar. Orada daha farklı atlar koşuyor. Sınıf, orjin, kalite gibi kıstaslar göz önüne alınmalı. Ama kasıtlı, bilinçli hiçbir şey yok. Tamamen şans. Zaten hep favori atlar gelse at yarışının bir anlamı kalmaz...

Teşekkürler Umur Tamer...

Röportaj: Ahmet Sivaslı
Foto: Hilmi Sever